Pages

8 Nisan 2010 Perşembe

Geçmişten günümüze kullanılan aydınlatma teknolojileri

http://www.rainbow.web.tr/_nbteknik/images/isik_kiralama.JPG
İlk insanlar ateşi düşen bir yıldırım sayesinde buldu daha sonra odun parçalarını birbirine sürterek ateş yakmayı öğrendiler.
Daha sonra çakmak taşını keşfettiler.Sonrada kibriti buldular.Daha sonra uzun süre yanabilen  ağaçlardan meşaleler yaptılar.Hayvan yağlarının içine fitil koyup mum yaptılar. Petrolün bulunmasından sonra uzun süre gaz lambaları kullanıldı.Karpit taşının suya atarak asetilen gazı elde edildi bu gaza uygun lambalar kullanıldı

Elektrik bulunduktan sonra Thomas Alva EDİSON adlı ABD li mucit elektrik ampulünü icat etti.
Böylece modern aydınlatma devri başladı.
 Bilim adamlarının sayesinde günümüzde modern aydınlatma araçlarına kavuştuk.Eski Aydınlatma araçları çok dayanıklı değildiler bitebiliyorlardı.Yangın çıkmasına neden oluyor ayrıcada çıkardıkları duman ve gazla çevreyi kirletiyorlardı.Şimdi kullandığımız aydınlatma araçları hem daha temiz hem de kolay kullanılabilir.

Çevredeki ışık kaynakları

http://images.habervitrini.com/haber_resim/gokyuzu_isik.jpg
Görmemizi sağlayan enerji çeşidi ışıktır. Her ışık, bir ışık kaynağı tarafından üretilir. Işık yayarak çevresini aydınlatan her şey ışık kaynağıdır. Işık kaynakları ışık yayarak çevrelerini aydınlatırlar.
 NOT: En büyük ışık kaynağımız Güneş’tir.

 Işık kaynakları doğal ışık kaynakları ve yapay ışık kaynakları olmak üzere ikiye ayrılır.

 Doğal Işık Kaynakları
 Işık kaynaklarından bazıları kendiliğinden ışık üretir. Bunlara doğal ışık kaynakları denir. Güneş, yıldızlar, ateş böceği, şimşek, yıldırım ve deniz diplerinde yaşayan bazı balıklar doğal ışık kaynaklarıdır.

 Yapay Işık Kaynakları
 Doğal ışık kaynaklarından gece aydınlatması için yeteri kadar yararlanamayız. Bu nedenle gece aydınlatmasında insanlar tarafından yapılmış yapay ışık kaynakları kullanılır. Ampul, trafik lambası, mum, meşale, televizyon ekranı ve fener yapay ışık kaynaklarıdır.

 Güneş, mum alevi gibi bazı ışık kaynakarı, çevrelerine ışıkla birlikte ısı da verirler. Ateş böceği, denizin derinliklerinde yaşayan bazı balıklar ve floresan lamba gibi bazı ışık kaynakları ise ışık yayarken, ısı vermezler.
 Etrafımızdaki masa, sıra, tahta ve çanta gibi cisimler ışık üretmezler. Ancak bu cisimler Güneş ya da diğer ışık kaynaklarından aldıkları ışığı yansıtabilirler. Bu durumda çevremizde bulunan bu cisimleri ışık üretmedikleri halde görebiliriz.
 Çevremizdeki bazı varlıklar ortamda bulunan ışık kaynakları sayesinde ışık kaynağı gibi görünürler. Böyle cisimlere kendini aydınlatan cisimler denir. Ay, gezegenler ve trafik levhaları kendini aydınlatan cisimlere örnek verilebilir.

 Yol kenarlarındaki trafik levhaları ışık yaymadıkları halde geceleri ışık yayıyor gibi görünürler. Bunun sebebi trafik levhalarının üzerinin özel maddelerle kaplı olmasıdır. Bu sayede trafik levhaları diğer maddelerden daha parlak görünürler.

 Gezegenler ve Ay ışık kaynağı olmadıkları halde, Güneş’ten aldıkları ışığı yayarak parlak görünürler.

 NOT: Ay, ışık kaynağı olmadığı halde, Güneş’ten aldığı ışıkla aydınlanır ve parlak görünür.

 Bulutsuz bir gecede, gökyüzüne baktığımızda birçok gök cismini görebiliriz. Bu gök cisimlerinden yıldızlar kendi ışıklarını yayarken; gezegenler, ışık kaynaklarından aldıkları ışıkla aydınlanırlar.
 Gökyüzüne dikkatle baktığımızda ışığı, ay ışığı gibi sabit olanların gezegen veya uydu; ışığı sürekli kırpışanların ise yıldız olduğunu söyleyebiliriz.
 Mars ve Venüs gezegenleri, gökyüzünün bulutsuz olduğu gecelerde görülebilir.

 NOT: Kendi ışığını üreten Güneş de bir yıldızdır.

 Işık kaynağının gücü arttıkça yaydığı ışığın da parlaklığı artar. Dolayısıyla kullanacağımız ışık kaynağının gücünü, aydınlatacağımız ortamın büyüklüğüne göre seçeriz. Evlerimizde büyük odaları aydınlatmak için kullandığımız ampullerin gücünün, küçük odaları aydınlatmak için kullandığımız ampullerin gücünden fazla olmasını tercih ederiz.

Işığın görmedeki rolü

http://farm1.static.flickr.com/92/245476507_d9ea1d0b8f.jpg
Işık; tüm Dünya’nın ve Evren’in enerji kaynağıdır. Bitkiler ışık enerjisini kullanarak kendi besinlerini üretirler. Bitkilerin ürettiği besinleri hem kendileri, hem hayvanlar, hem de insanlar kullanırlar.
 Işık, birçok buluşun insanlığın hizmetine sunulmasını sağlamıştır.
 Karanlıkta Göremeyiz
 Etrafımızdaki varlıkları duyu organlarımızla algılarız. Duyu organlarımızdan biri olan gözümüz sayesinde, etrafımızda meydana gelen pek çok şeyi görerek tanırız. Böylece onlar hakkında fikir sahibi oluruz.
 Görme olayının gerçekleşebilmesi için baktığımız varlıkların bir ışık kaynağı tarafından aydınlatılması ve bu varlıklardan gözümüze ışık gelmesi gerekir. Dolayısıyla karanlık ortamda görme olayı gerçekleşmez.

 Bulunduğumuz ortamdaki varlıkları net olarak görebilmemiz için ışık miktarının yeterli olması gerekir. Işık miktarı yetersiz olduğunda ya da çok fazla arttığında görme olayı zorlaşır.
 Bitkilerin besin ve oksijen üretebilmesi için ışığa ihtiyaçları vardır. Işık tüm canlıların yaşam kaynağıdır.

 Geceleyin parkların aydınlatılması için parklardaki lambalar yakılır.

 Yerin yüzlerce metre altındaki madenlerde çalışan işçiler, baretlerindeki lamba sayesinde önlerini
 görebilirler.

 Deniz feneri, yaydığı ışıkla kıyıya yakın seyreden gemilerin kayalardan uzak durmasını sağlar.

İletkenin Direnci Nelere Bağlıdır? (Konu Anlatımı)

http://egitek.meb.gov.tr/dersdesmer/son_deney/deneyler/deney88_dosyalar/image002.jpg
İletkenin Direnci Nelere Bağlıdır? (Konu Anlatımı)

Bir iletkenin direnci, iletkenin uzunluğuna, iletkenin cinsine ve kesit alanına bağlıdır (iletkenin inceliğine, kalınlığına).
I. Bir iletken telin direnci, telin uzunluğu ile doğru orantılıdır.
   Telin uzunluğu arttıkça, direnci artar. Bunu, içi çakıl dolu su borusu modeli ile açıklayabiliriz. Içi çakıl dolu su borusunun uzunluğu arttıkça, suyun akış hızının azaldığı görülür.
II. Bir iletken telin direnci, telin kesit alanı (kalınlığı) ile ters orantılıdır.
   Telin kesit alanı (kalınlığı) arttıkça, direnci azalır. Kesit alanı S ile gösterilir. Iletken telin kalınlığı arttıkça, direnç azalır, devrede dolanan akım artar.
III. Bir iletkenin direnci, iletkenin cinsine bağlıdır.
   Bütün iletkenlerin aynı uzunluk ve kalınlıktaki parçalarının direnci farklı farklıdır. Iletken bir maddenin, birim uzunluğunda ve birim kesitindeki parçasının direncine, öz direnç adı verilir. Her iletkenin öz direnci farklıdır.Bazı maddelerin öz dirençlerinin küçükten
büyüğe doğru sıralaması şu şekildedir:
Bir iletkenin direnci, telin uzunluğuyla doğru, kesit alanı ile ters orantılı ve iletkenin cinsine bağlıdır. Metallerde iletkenliği sağlayan esas faktör,  atomların çevresinde bulunan serbest elektronlardır. Serbest elektronlar, atomların en dış yörüngelerinde bulunan elektronlardır. Bunlar atom çekirdeğine çok uzakta bulunduğu için, atomlar arasında serbestçe hareket edebilirler.
Elektrik Enerjisi Direnç Nedeniyle Isıya Dönüşür
Elektronlar iletken içinde rahatça akamayıp atomların engellenmesiyle karşılaşırlar. Işte bu direnç yüzünden elektronların enerjisinin bir kısmı, iletken içinde ısı enerjisine dönüşür. Elektrikli su ısıtıcıları, elektrik sobaları, elektrikli fırınlar, elektrik ampulleri içlerindeki direnç nedeniyle ısınır.

Bağımlı ve Bağımsız Değişken Nedir?

http://www.kaushik.net/avinash/wp-content/uploads/2007/09/variables.jpg
Bağımsız değişken bizim değiştirdiğimiz değişkendir. Bağımlı değişken ise bizim değiştirdiğimiz değişkene yani bağımsız değişkene bağlı olarak değişen değişkendir. Kontorollü değişken ise kontrolümüzde kalan değişkenlerdir.
Örneğin: İletkenin boyunun ampül parlaklığına etkisi bunu deniyoruz. Bu deneyde bağımsız değişken yani bizim değiştirdiğimiz iletkenin boyu, bağımlı değişken yani bağımsız değişkene bağlı olarak değişen ampül parlaklığı, kotrollü değişken ise iletkenin cinsi ve kesiti.
Ömer Fazla
Örneğin; Sütün bozulmasına, sıcaklığın etkisini kontrollü deneyle gözlemlemek istiyoruz.
Aynı marka, aynı miktar, aynı hava ortamı vb. değişkenler aynı tutularak,özdeş  iki kaba süt konulur.
1.kaptaki süt, 5 c'de,    2.kaptaki süt ise;30 c'de tutulsun.

Bağımlı değişken: sütün bozulması (veya üretilen bakteri sayısı),
Bağımsız değişken: sıcaklık,
Sabit tutulan değişkenler: süt miktarı,markası(cinsi), konulduğu kap,havası vb.

Soru ve Cevaplar ile Yaşamımızdaki Elektrik

http://img1.loadtr.com/k-485436-elektrik_enerjisi.gif
1.Elektrik bir enerji midir?
Evet.
2.Elektrik enerjisi başka enerjilere dönüştürülebilir mi?
Evet. Vantilatör de hareket enerjisine,ufoda ısı enerjisine,lambada ısı ve ışık enerjisine,hoparlörde ses enerjisine dönüştürülebilir.
3.Elektrik enerjisi üretmek için kurulan tesislere ne denir?
Elektrik santrali denir.
4.İletken nedir?
Elektrik enerjisinin üzerinden geçişine izin veren maddelere elektrik iletkeni denir.
5.Yalıtkan nedir?
Elektrik enerjisini iletmeyen maddelere yalıtkan denir.
6.İletkenlere örnek veriniz.
Altın,gümüş,bakır,demir,tuzlu su,sirkeli su,limonlu su v.b.
7.Yalıtkanlara örnek veriniz.
Şekerli su,saf su,tahta,plastik,kumaş vb.
8.Gazlar iletken hale gelebilir mi?
Evet. Yıldırım ve şimşekte hava iletken hale gelir. Aydınlatmada kullanılan floresan lambalar ve reklam tabelalarında kullanılan neon lambalar,gazların özel koşullarda iletkenlik kazanmasından yararlanılarak yapılmıştır.
9.Bir elektrik devresinde bakır tel yerine aliminyum tel kullanılırsa ampulün parlaklığı değişir mi?
Evet.
10.Tüm metal tellerin elektrik iletkenliği aynı mıdır?
Hayır. Hepsi birbirinden farklıdır.
11.Direnç nedir?
Maddelerin elektrik enerjisinin iletimine karşı gösterdikleri zorluğa direnç denir. Direncin birimi ohm(om) dur. Ve Ω sembolüyle gösterilir.
12.Bir iletken telin direnci nelere bağlıdır?
Üç şeye bağlıdır. Telin uzunluğuna,telin kalınlığına ve telin yapıldığı maddenin cinsine
13.Aynı maddeden yapılmış ve aynı kalınlıkta iki telimiz olsun. Bu tellerden uzun olanın mı yoksa kısa olanın mı direnci daha büyüktür?
Uzun olanın direnci daha fazladır.
14.Aynı maddeden yapılmış ve uzunlukları birbirine eşit olan iki telimiz olsun. Bunlardan biri ince diğeri kalın olsun. Acaba ince olanın mı yoksa kalın olanın mı direnci daha büyüktür?
İnce olanın telin direnci daha büyüktür.
15.Kalınlıkları ve uzunlukları aynı olan iki telimiz olsun. Bunlardan biri aliminyum olsun. Diğeri bakır olsun. Bu tellerin direnci aynı olur mu?
Hayır olmaz. Çünkü bu tellerin yapıldıkları maddelerin cinsleri farklıdır.
16.Basit bir elektrik devresinin elemanları nelerdir?
Anahtar,ampul,pil ve bağlantı kablosudur.
17.Bir devre elemanının  direncini ölçmek için kullanılan aletin adı nedir?
Direnç ölçer(Ohmmetre) dir.
18.Filaman nedir?
Ampulde ışık oluşturmak için kullanılan tellere filaman denir. Filaman çoğunlukla tungsten metalinden yapılır. Bakır kadar iyi iletken olmayan tungsten metali yüksek dirence sahiptir. Bu yüksek direnci daha da artırmak için filamanın uzun ve ince yapılır.
19.Reosta nedir?
Değişken direnç anlamına gelir. Elektrik devresinin direncini artırıp azaltmaya yarar.

Yaşamımızdaki Elektrik

İletken Maddeler:
 Elektriği ileten maddelere iletken denir.
 - Bütün metaller iyi iletkendir.
 - Bakır ve alüminyum iletken olarak en çok kullanılan metallerdendir.
 - Altın, gümüş, civa,çinko,alüminyum,nikel
 -Metaller içinde en iyi iletken altın ve sonra gümüştür.
 - İletkenlik özelliği en iyi olan metal altındır.
 - Tuzlu su, limonlu su, deniz suyu, asitli su, maden suyu, sirke,
 - Toprak, insan vücudu, kurşun kalem içi de iletkendir.
 - Tahta ıslatılırsa iletken hale geçebilir.
 -
 İletkenler olmasaydı:
 - Elektriği bir yerden başka yere taşıyamazdık.
 - Elektrikli aletlerimizi çalıştıramazdık

 Yalıtkan Maddeler:
 Elektriği geçirmeyen maddelere yalıtkan denir. - Tahta, porselen, seramik, yağmur suyu, saf su, şekerli su, ebonit çubuk,alkol, kauçuk, cam, plâstik, hava, kağıt, karton, yalıtkan maddedir.

 Yalıtkanlar olmasaydı:
 - Elektriğe karşı kendimizi koruyamazdık.
 - Yalıtkanlar elektriği kontrol etmemizi sağlar.
 - Yangın çıkmasını önler.

 Devre elemanları: Pil, ampul,anahtar, kablo.

 

 - Devre elemanları 2 kutupludur.

 


 Ampulün parlaklığı nelere bağlıdır:
 - Devredeki pil sayısı arttıkça parlaklık artar.
 - Devredeki ampul sayısı arttıkça parlaklık azalır.
 - Devredeki pilin kutuplarının yer değiştirmesi ampulün parlaklığını etkilemez.
 - Ampulün içindeki telin cinsi değişirse parlaklık da değişir.

 DİRENÇ :
 Maddelerin elektrik iletimine karşı gösterdiği zorluğa direnç denir.
 Direnci ölçen alete direnç ölçer (ohm metre) denir.
 Direncin birimi ohm’dur. Ohm kısaca  işareti ile gösterilir.

 - Yalıtkanların direnci iletkenlere göre çok fazladır.

 İletkenin Direnci Nelere Bağlıdır?

 ☻ iletkenin uzunluğuna,
 ☻ iletkenin cinsine
 ☻İletkenin kesit alanına bağlıdır(iletkenin inceliğine, kalınlığına).

 REOSTA:Direnci değiştiren araca reosta denir.Bir iletkenin uzunluğunun değiştirilmesiyle direnci değişebilir.
 Reosta ile ampulün parlaklığını artırıp azaltabiliriz.

 

 Şekildeki devrede;

 ☻Sürgü 2 yönünde hareket ettirilince, devredeki telin uzunluğu ve dolayısıyla direnci artar.
 Parlaklık azalır.

 

 ☻Sürgü 1 yönünde hareket ettirilince , iletken telin uzunluğu azalır.Devredeki direnç azalır, akım artar,
 Parlaklık artar.

 Şimşek: Atmosferde de rüzgarın etkisiyle bulutlar hem havayla hem de birbirleriyle temas ederler. Bunun sonucunda da elektriklenirler. Elektrik yüklü bulutlar birbirlerine yeterince yaklaşırsa birinden ötekine elektrik yükü boşalması olabilir. Bu olaya şimşek denir.

 Yıldırım: Elektrik yüklü bulutlar yeryüzüne yeterince yaklaşırsa buluttan yere elektrik yükü boşalması olur. Bu olaya da yıldırım denir.

 Elektrik Çarpması Nedir?

 Elektriğin canlı vücudundan toprağa geçmesi olayıdır.
 İnsan vücudu iletken olduğundan elektrik çarpmaları kaçınılmazdır.
 Elektrik çarpması prizler-elektrikli aletlerden kaynaklanan elektrik kaçakları, kablolarının kopması ya da direklere tırmanılması, yıldırım düşmesi ile ortaya çıkabilir.

 Vücuttan geçen elektrik akımları yüksek voltajdaysa, şok, kalp durması, solunum durması, ölüm gibi sonuçlar doğurabilir.

 Elektrik çarpmalarına karşı alınacak önlemler:

 - Tornavida ve pense gibi aletlerin saplarının plastikle kaplı olması
 - Elektrikli işlerle uğraşırken plastik ya da kauçuk eldiven giyilmesi
 - Prizlere birden fazla elektrikli alet fişi takılmaması
 - Prizlere ıslak elle dokunmamak
 - Kablolarda kopukluk yada erime varsa büyüklerimize haber vermek
 - Kabloların etrafının plastikle kaplanması

 Elektrik Çarpmasının İlkyardımı

 - Elektrik akımı şalterden kesilmeli,
 - Çarpılan kişi yalıtkan bir cisim veya sopa ile itilmeli
 - Yalıtkan eldiven kullanarak kişi itilebilir.