Elektriklenme ve Elektroskop

ELEKTRİK
(+) yüklü cisim: (+) yük sayısı (–) yük sayısından fazla olan cisimdir.
(-) yüklü cisim: (-) yük sayısı (+) yük sayısından fazla olan cisimdir.
Nötr cisim: (+) ve (-) yük sayısı birbirine eşit olan cisimdir. Nötr cisimler yüksüz değildir.Sadece zıt yükleri birbirine eşittir.
aynı cins yüklü cisimler birbirlerine zıt yönlerde kuvvet uygularlar ve birbirlerini iterler.
Zıt cins yüklü cisimler birbirlerini çekerler.
Yüksüz cisimler ise birbirlerine kuvvet uygulayamadıkları için, ne iter, ne de çekerler.

İletken Madde: İçinden elektronların geçişine müsaade eden maddelere iletken denir. Bütün metaller iyi iletkendir.
Yalıtkan Madde: İçinden elektron geçişine müsaade etmeyen maddelere yalıtkan denir. Tahta, porselen cam, plâstik, hava yalıtkan maddedir.
NOT: (+) yükler asla hareket etmez,hareket eden (–) yüklerdir.

ELEKTRİKLENME:
Cisimlerin birbirini itme ya da çekme şeklindeki etkileşimlerine elektriklenme denir.
Elektriklenme çeşitleri:
a. Sürtünme ile b. Dokunma ile c. Etki ile

a. Sürtünme İle Elektriklenme
Saçımızı tararken, yün kazağımızı çıkarırken çıtırtılar duyulur. Otomobilden inerken kapı kolu ile el arasında elektrik akışı olur.

- Ebonit çubuk yünlü kumaşa sürtüldüğünde, elektron kazanır ve (–) yükle yüklenir. Bu esnada yünlü kumaş elektron kaybettiği için pozitif (+) yükle yüklenir.
- Cam çubuk ipek kumaşa sürtüldüğünde cam çubuk elektron kaybettiği için pozitif (+), ipek kumaş negatif (–) yükle yüklenir.
b. Dokunma İle Elektriklenme

Şekilde (–) yüklü K küresi nötr L küresine dokundurulduğunda, K den L ye elektron geçişi olur ve sonra dengeye gelirler.
Eğer K cismi (+) yüklü olsa idi, nötr L küresinden (–) yükler K küresine geçer ve her ikisi de (+) yüklü olurdu.

1. Eksi yüklü bir cisim, nötr bir cisme dokundurulduğunda, nötr olan cisim de (-) yüklenir..
2. Artı (+) yüklü bir cisim, nötr bir cisme dokundurulduğunda; nötr cisim (+) yükle yüklenir.
3. Yüklü iletken iki cisim birbirine değdiğinde, üzerlerindeki yükleri büyüklükleri ile doğru orantılı olarak paylaşırlar.

Yüklü iki cisim birbirine dokundurulduğunda yüklerinin işareti ile ilgili üç durum vardır.
1. Her ikiside (+) yükle yüklenebilir.
2. Her ikisi de (–) yükle yüklenebilir.
3. Her ikisi de nötr olabilir.
4. Birisinin yükünün (+) diğerininki ise (–) olma ihtimali yoktur.
5. Toplam yükte bir değişme olmaz.Toplam yükü eşit şekilde paylaşırlar.
Yüksüz K ve L cisimleri birbirine temas halinde iken (+) yüklü bir M çubuğu yaklaştırılıyor.
M çubuğundaki (+) yükler K küresinden L küresine (–) yükleri çeker. K küresinin çubuğa uzak olan kısmı (+) yükle yüklenir. Daha sonra küreler yalıtkan ayaklarından tutulup ayrılır ve M çubuğu uzaklaştırılırsa, K küresi (+), L küresi de (–) yükle yüklenmiş olur.

c. Etki İle Elektriklenme
(+) yüklü bir cisim yüksüz bir cisme yaklaştırıldığında karşısındaki nötr cisim üzerindeki (–) yükleri kendi tarafına doğru çeker. Böylece nötr cisim üzerindeki yükler etki ile yeniden düzenlenir.
Daha sonra cisim topraklanırsa cismi istediğimiz yükle yükleyebiliriz.


TOPRAKLAMA: Yüklü iletken bir cismin ,iletken telle toprağa bağlandığında ,üzerindeki fazla yükleri kaybetmesine topraklama denir. Çünkü yerküre yük taşıma kapasitesi çok büyük olan bir iletkendir.
Toprakla temas halinde olan cisimler nötr haldedir.
- (–) yüklü cisim iletken bir telle toprağa bağlanırsa
cisimdeki fazla olan (–) yükler toprağa akar ve cisim nötr olur.
- (+) yüklü cisim iletken bir telle toprağa bağlanırsa, cisimdeki (+) yükler hareket edemeyeceği için, topraktan cisme (–) gelir ve cisim nötr olur.
- Petrol tankerlerinin arkasında bulunan ve yere değen zincirler tankerin elektrik yüklerinin toprağa akmasını sağlar.
- Benzin istasyonlarında da hortum ile depolara benzin aktarılırken elektriklenme meydana gelebilir. Bu durumda benzin istasyonlarında da topraklama yapılması önemlidir

Elektroskop :
Bir cismin elektrikle yüklü olup olmadığını, yüklü ise ne tür yüke sahip olduğunu anlamamıza yarayan araca elektroskop denir. Elektroskobun üstünde metal bir topuz,altında metal yapraklar bulunur.
Yüksüz bir elektroskopta yapraklar kapalıdır.

Yüklü bir elektroskobun topuzunda ve yapraklarında aynı cins yük bulunur.
Elektroskopta yük çok ise yapraklar çok açık, yük az ise yapraklar az açıktır.

Eksi (-) yüklü elektroskoba yükü belli olmayan bir cisim yaklaştırldığında:
- Yüklü bir cisim, yüklü bir elektroskoba yaklaştırıldığında yapraklar biraz açılıyorsa, cisim ile elektroskop aynı cins yükle yüklü,
- yapraklar biraz kapanıyorsa, cisim elektroskopla zıt yüklüdür.
- Cisim yaklaştırılırken yapraklar biraz açılıyorsa, uzaklaştırılırken yapraklar biraz kapanıyordur. Yani yaklaştırma ve uzaklaştırma birbirinin tersi olur.
Şekildeki (–) yüklü elektroskoba K cismi yaklaştırıldığında yapraklar biraz açılıyorsa K cisminin yük işareti (-) dir.
Eğer K cismi yaklaştırıldığında elektroskobun yaprakları biraz kapanıyorsa, K cisminin yükünün işareti (+) dır.

Nötr bir elektroskoba (-) yüklü bir cisim yaklaştırılırsa :
Nötr bir elektroskoba (–) yüklü bir K cismi yaklaştırıldığında yapraklar (–) yükle yüklenirken, topuz ise (+) yükle yüklenir,

Nötr bir elektroskoba (+) yüklü bir cisim yaklaştırılırsa :
Yapraklar (+), topuz ise (–) yükle yüklenirdi.

Nötr bir elektroskoba yüklü bir cisim dokundurulursa:
Topuz ve yaprak aynı yükle yüklenir. Yapraklar açılır.

Yüklü bir cisim zıt yüklü bir elektroskoba dokundurulursa yada yaklaştırılırsa:
a)Yapraklar biraz kapanabilir.
b)Yapraklar tamamen kapanabilir.
c)Yapraklar önce kapanıp sonra açılabilir.

Yüklü bir cisim aynı yüklü bir elektroskoba dokundurulursa yada yaklaştırılırsa:
a)Yapraklar biraz açılır.
b)Yaprakta değişme olmaz.
c)Yapraklar biraz kapanır.

ŞİMŞEK: Yüklü bulutlar birbirine yaklaştığında bir buluttan diğerine yük akışı olur. Bu olaya şimşek denir. Bazen aynı bulutun alt ve üst kısımları zıt yükle yüklendiği için şimşek aynı bulut içinde de oluşabilir.

YILDIRIM: Elektrikle yüklü bir bulut, yere yeterince yakınsa, bulut üzerindeki yükler etki ile yeryüzünü elektrikler. Bunun sonucunda yerle bulut arasında yük boşalması olur. Bu olaya yıldırım denir.
Şimşek ve yıldırım sonrasında şiddetli bir patlama duyulur. Buna gök gürültüsü denir.

Yıldırımsavar (Paratoner) :
Yıldırımsavar, sivri uçlu metal bir çubuk, iletken tel ve metal levhalardan oluşur. Yıldırımların zararından korunmak için yüksek binaların tepesine yıldırımsavar takılır. İletken levha toprağa gömülür, sivri uçlu metal çubuk binanın en üstüne takılır.

Yıldırımlı havalarda yıldırımdan korunmak için;
→Mümkünse dışarı çıkılmamalı.
→Düz ve açık alanda elde şemsiye ile dolaşılmamalı.
→Ağaç ve direk altında durulmamalı.
→Tepelik yollardan uzak durulmalı.
→Eğer denizde bir kayık içerisinde iseniz kayığın içine uzanmalı.
→Eğer araba içinde iseniz, araba dışına çıkmamalı.
→Kısaca düz bir alanda en yüksek cisim siz olmamalısınız.

Elektroskop yapımı ve kullanımı

Kullanılan Malzeme:
- Bir adet cam şişe veya kavanoz
- Alüminyum Folyo
- Bakır Tel
- Yalıtkan Kapak yada mantar (Şişe ağzı için )

Önce plastik çubuğu yüklemeden elektroskopun topuzuna dokundurup yaprakların gözlenmesini sağlarız. Sonra plastik çubuğu yün kumaşa sürterek elektrik ile yükleriz ve plastik çubuğu elektroskopun topuzuna dokundurup yaprakların hareketinin gözlenmesini sağlarız ve yaprakların açıldığını, birbirinden uzaklaştığını görürüz.
Plastik çubuk sürtünme ile (-) yüklenmiş olur ve topuza dokunduğumuz da (-) yükler elektroskopa geçmiştir, elektroskopun yaprakları aynı tür yüklendiği için yapraklar birbirini iter ve açılır.
Bu şekilde cisimlerin yüklü olup olmadığı ve hangi türde yükle yüklü olduğu anlaşılabilir.

Cisimlerin Elektriklenmesi

Çoğu kez yünlü kazağımızı ya da naylon iplikten yapılmış tişörtümüzü çıkartırken çıtırtılar duyarız. Eğer karanlık bir odada kazağımızı çıkartırsak, sesle beraber küçük kıvılcımların çıktığını da görürüz. Uzun saçlı kimseler, saçlarını kuruttuktan sonra tararken saç tellerinin birbirini ittiğini ve saçlarının kabardığını görür.
Plâstik tarak kuru saça sürtüldükten sonra küçük kâğıt parçalarına yaklaştırılırsa, tarağın kâğıt parçalarını çektiği görülür. İpekli kumaşa 20-25 kez sürtülmüş cam kavanoz da kâğıt parçalarını çeker.
Bazen, naylon iplikten yapılmış halı üstünde yürüdükten sonra metal kapı koluna değdiğimizde, elektrik çarptığını fark ederiz.
Aynı şey bir araçla bir süre dolaştığımızda araçtan inerken metal kapı koluna değdiğimizde ya da dışarıdaki bir kimseye değdiğimizde de olur.
Televizyon ekranı, plâstik kasalı radyo, teyp vb. araçların üstü kuru bezle silindiği hâlde kısa sürede tozlanır.
Saçınıza sürttüğünüz tarağı çeşmeden yavaşça akan suyun yanına getirdiğimizde tarak, suyu kendine doğru çeker. Bütün anlatılan bu olayların nedeni cisimlerin sürtünme sonucu elektriklenmesidir.

* Cisimler arasındaki itme ve çekme etkileşimleri elektriklenme denilen olay ile ilgilidir.
* Elektriklenme için cisimlerin birbirine temas etmesi yeterlidir, sürtünme şart değildir, sürtünme sadece etkileşim yüzeyini arttırmak içindir.
* Cam ve Ebonit(plastik) çubuklar farklı elektriksel özelliklere sahiptirler.
* Cisimlerin yapısında iki farklı elektrik yükü vardır. -Pozitif yük (+) ve -Negatif yük(-)
* Bu yükler “+” ve “-“ sembolleri ile temsil edilirler. Bu sembollerin matematikteki artı ve eksi ifadeleri ile alakası yoktur,karıştırılmamalıdır.
İki Tür Elektrik: Artı ve Eksi Yükler
*NÖTR(YÜKSÜZ) cisim:.(+) yük miktarı , (-) yük miktarına eşit olan cisimlerdir.Yükler cisim içerisinde düzgün olarak dağilmiş olup dengededirler
*POZİTİF(+) yüklü cisim:(-)yük kaybetmiş nötr bir cisimde (+) yük fazlalığı olur. Böyle (+) yük fazlalığı olan cisimlere (+) yüklü cisimler denir.
*NEGATİF(-) yüklü cisim:(-) yük kazanmış nötr bir cisimde (-) yük fazlalığı olur. Böyle (-) yük fazlalığı olan cisimlere negatif yüklü cisim denir.





-Yünlü kumaşa sürtülmüş, EBONİT(plâstik) çubuğun kazandığı yük negatif(–) ,
-İpekli kumaşa sürtülen CAM çubuğun kazandığı yük pozitif(+) yüktür.

*AYNI CİNS yüklerle yüklü cisimler birbirlerini iter. Zıt yüklü cisimler ise birbirini çeker
NOT:Bu itme ve çekme kuvvetleri cisimlerdeki yük miktarlarıyla doğru,cisimler arasındaki uzaklığın karesiyle ters orantılıdır.Yani cisimler arasındaki yük miktarı fark elektriksel kuvvet de büyür,aralarındaki uzaklık arttıkça elektriksel kuvvet de küçülür.

Elektriklenme Çeşitleri

ELEKTRİKLENME ÇEŞİTLERİ:
1-Dokunma ile 2-Etki ile olmak üzere 2 tanedir.
1.DOKUNMA(TEMAS) ile elektiklenme:
Yüklü olan bir cisim yüksüz bir cisme dokundurulursa her ikisi de önceden yüklü olan cismin yükü ile yüklenirler.(Veya sürtme olayı ile )
(alüminyum folyodan veya çikolata ambalajından küçük bir kürecik yapalım. küreciğe kağıt parçaları yaklaştırılınca çekmediği gözlenir.sonra plastik tarak yünlü kumaşa sürtülüp sonra küreciğe dokundurulunca küreciğin kağıt parçalarını çektiğini gözlenmiştir.)





Burada küreciğin (-) yüklerinin bir kısmı dokunduklarında çubuğa geçer ve kürecikte de (+) yük fazlalığı oluşmuş olur. İkisi de (+) yükle yüklenmiş olur.

NOT:Ancak dokunma ile elektriklenmede toplam yük (yüklerin cebirsel toplamı)korunacak şekilde büyüklüklerine göre paylaşılır. Eğer bunlar küre ise yarıçapları ile doğru orantılı olarak paylaşılır.

2.ETKİ(TESİR) İLE ELEKTRİKLENME:
Cisimler başka bir cisme sürtülmediği veya elektrik yüklü cisme dokundurulmadığı halde de elektriklenebilirler.

*Plastik bir çubuğa kağıt parçaları yaklaştırıldığında kağıtları çekmediği görülüyor öyleyse çubuk yüksüzdür. Sonra yünlü kumaşa sürtülen bir plastik tarak çubuğa dokunmadan yaklaştırıldığında, çubuğun kağıt parçalarını çektiği gözleniyor.

*Taraktaki (-) yükler çubuktaki (-) yükleri iterek çubuğun bir ucunun (+)diğer ucunun (-) yüklenmesine neden olur.Bu çeşit elektriklenmeye Etki ile elektriklenme denir.

* ÖRNEK: (ŞEKLİ çizilecek) Birbirine değmekte olan nötr K-L cisimlerinden K cismine (+) yüklü M cismi yaklaştırıldığında , Mdeki (+) yükler mümkün olan en uzaktaki yani L cisminin sağ ucundaki tüm (-) yükleri çeker.geriye bu uçta (+) yük fazlalığı oluşur.



* -Burada K ve L cisimlerinin kapasiteleri (büyüklükleri önemsizdir)Çünkü birinden ne kadar (-) yük çekilmiş ise diğerinden o kadar (+) yük fazla duruma gelir.
* -Tekrar dokunurlarsa K ve L nötr hale geçerler.

Elektroskop ve Özellikleri

*Bir cismin elektrikle yüklü olup olmadığını , yüklü ise hangi tür elektrikle yüklü olduğunu anlamaya yarayan aletlere elektroskop denir.
*Havadaki iyonlardan ve rüzgarlardan etkilenmemesi için cam fanus içerisine alınmıştır.
* Elektroskop NÖTR iken: Yaprakları kapalıdır.
* Elektroskop kullanılmadan önce Dokunma veya sürtünme yolu ile önceden (+) veya (-) yükle yüklenir.
* Elektroskop yüklü iken her iki yaprak da aynı yükle yüklü olacağından Yapraklar birbirini iterek açılır.
* Bir cismin elektrik yükünün cinsini belirleyebilmek için yük cinsi bilinen bir elektroskopun topuzuna yaklaştırılır:
* Bu durumda;
a-) Elektroskopun yaprakları daha çok açılıyorsa cismin yükü elektroskopla aynıdır.
b-) Elektroskopun yapraklarının açıklığı azalıyorsa cismin yükü elektroskopla zıttır.

NOT:Cisim elektroskop topuzuna direkt değdirilirse o zaman yük miktarı da ayrıca hesaplanarak sonuç tespit edilir.

a-Elektroskopun yapraklarının biraz açılmasının nedeni yapraklara topuzdan yük gelmesidir.Topuzdaki yükün yapraklara iletilebilmesi için K cisminin yükünün işareti (-) olmalıdır.

b-Yaprakların Biraz kapanması için , yapraklardan topuza doğru yükün çekilmesi gerekir.Bu çekme olayının gerçekleşmesi için de L nin yükünün işareti(+) olmalıdır.
* ***Yüksüz bir elektroskop (-) yükle yüklenmek istenirse (-) yüklü bir cismin topuzuna dokundurulması yeterli olur.
* ***Yüksüz bir elektroskop (+) yükle yüklenmek istenirse (+) yüklü bir cismin topuzuna dokundurulması yeterli olur.

*Negatif (-)yüklü bir elektroskoba (+) yüklü bir cisim dokundurulduğunda , yük durumuna göre 3 ihtimal vardır:

1.Elektroskopun yük miktarı cisminkinden fazla ise elektroskopun yaprakları biraz kapanır.
2.Yük miktarları eşit ise nötrleşme olur ve elektroskopun yaprakları tamamen kapanır.
3.Cismin yük miktarı , elektroskopun yük miktarından fazla ise ,en son elektroskopun yükünün işareti (+) olur ve yapraklar önce tamamen kapanır sonra tekrar açılır. (yani önce – ler nötr olur sonra + lar gelir.)

Örnek:

Şekilde (+) yüklü M cismi elektroskoplara yaklaştırıldığında K nın yaprakları açılıyor.L nin yaprakları ise biraz kapanıyor.Buna göre elektroskopların yükün işareti ne olmalıdır? (yanıt:K, M ile aynı yüklü yani(+),L cismi M ile zıtdır yani (-) yüklüdür.

ASİTLER - BAZLAR - TUZLAR

ÇÖZELTİLER

Çözelti : Homojen karışımlara çözelti denir.

Asit, baz, tuz maddeleri su içerisinde iyonlarına ayrışırlar. Oluşan iyonlu karışıma çözelti denir. İyonlu çözeltiler elektrik akımını iletirler.

a. İyonlu çözelti : Su içerisinde maddelerin iyonlarına ayrılması ile meydana gelen homojen karışımlardır. Tuzun, suda çözünmesiyle elde edilebilir.

b. Moleküler çözelti : Çözünen madde moleküler halde dağılırsa oluşan çözeltiye moleküler çözelti denir. Alkollü su gibi.

Çözünürlük : Sabit sıcaklıkta 100 gram çözücüde çözünebilen maksimum madde miktarıdır.

Çözünürlüğe Etki Eden Faktörler

a. Çözünen ve çözücünün cinsi : Her madde her çözücüde çözünmez. Elimiz kirlendiğinde bazen yalnızca su, bazen sabunlu su bazen sıcak su kullanırız. Bu olay çözünürlük ile ilgilidir.

b. Sıcaklık : Katı maddelerin çözünürlüğü sıcaklığın artması ile genellikle artar. Gazların çözünürlüğü sıcaklığın artması ile azalır.

c. Basınç : Gazlara basınç uygulandığında daha çok çözünür. Katılar ve sıvılar basınç farkından etkilenmez.

Çözelti Çeşitleri

a. Doymuş çözelti : Çözebileceği kadar maddeyi çözmüş olan çözeltidir.

b. Doymamış çözelti : Çözebileceği kadar maddeyi çözmemiş olan çözeltidir.

ASİTLER - BAZLAR - TUZLAR

1. Asitler

Sulu çözeltilerine hidrojen iyonu (H⁺) verebilen maddelere asit denir.

Simgesi HCl H2SO4 CH3COOH

Adı Hidroklorik asit Sülfürik asit Asetik asit

İyonlaşması HCl ® H++Cl– H2SO4 ® 2H+ + CH3COOH ® H++CH3COO–

Asitlerin Özellikleri

1. Sulu çözeltileri elektrik akımını iletir.

2. Turnusol kağıdının rengini kırmızıya çevirirler.

3. Asitlerin tadları ekşidir.

4. Asitler yakıcı ve tahriş edicidir.

5. Asitler bazlarla birleşerek tuz ve su oluştururlar. Olaya nötürleşme denir.

6. Asitlerin, aktif metallerle reaksiyonundan hidrojen gazı açığa çıkar.

Al + 3HCl ® AlCl₃ + 3/2 H₂

2. Bazlar

Sulu çözeltilerine hidroksit (OH^–) iyonu verebilen maddelere baz denir.

Bazlara NaOH, KOH, Ca(OH)₂ ve NH₃ örnek olarak verilebilir.

Bazların Özellikleri

1. Sulu çözeltileri elektrik akımını iletir.

2. Turnusol kağıdının rengini maviye çevirirler

3. Tadları acıdır.

4. Ele kayganlık duygusu verirler.

5. Bazların, asitlerle reaksiyonundan tuz ve su oluşur.

NaOH + HCl ® NaCl + H₂O

6. Zn ve Al metali ile tepkime verirken, başka metallerle tepkime vermezler.

3. Tuzlar

Asit ve bazların nötürleşmesinden meydana gelen ürünlere tuz denir. Katı halde iyonlar birbirlerine sıkı sıkıya bağlandıkları için elektrik akımını iletmezler. Sıvı halde ve sulu çözeltileri elektrik akımını iletir.

4. Oksitler

Oksijenin bir cins element ile oluşturduğu bileşiklere oksit denir. Flor ve soygazlar oksit oluşturmazlar. Genellikle metallerin oksitlerine bazik oksit, ametallerin oksitlerine asit oksit denir.

Simgesi Na2O CO2

Adı Sodyum oksit (Bazik oksit) Karbondioksit (Asidik oksit)

ATOM ve PERİYODİK TABLO

A. ATOMUN YAPISI

Atomda proton, nötron ve elektron adı verilen üç temel tanecik vardır. Proton ve nötron çekirdekte bulunur. Elektronların yoğun olarak bulunduğu bölgeye yörünge adı verilir.

Taneciklerden proton ve nötronun kütlesi varken, elektronun kütlesi ihmal ediliecek kadar çok küçüktür.Protonun kütlesi nötronun kütlesine eşit kabul edilir.

Taneciklerden proton pozitif yüklü, elektron negatif yüklü ve nötron yüksüzdür.

Tanecik Proton Nötron Elektron

Yükü +1 0 –1

Kütlesi 1 a.k.b 1 a.k.b 0 a.k.b

Nötr atomlarda,

Proton sayısı = Elektron sayısı

eşitliği vardır.

Kimyasal ve fiziksel olaylarda atom yapısı değişmez. Kimyasal olaylarda elektron sayısı değişir.

Atom Numarası ve Kütle Numarası

Bir elementin çekirdeğinde bulunan protonların toplam sayısına atom numarası denir. Her elementin kendine özgü bir atom numarası vardır.

Atom numarası aynı olan iki farklı element yoktur.

Atom numarası, çekirdek yükü anlamında da kullanılmaktadır. Bir elementin atom numarası elementin sembolünün sol alt kısmına indis olarak yazılır.

Hidrojenin atom numarası 1 dir. Bu sembol ile ₁H şeklinde gösterilebilir.

Atom numarası = Proton sayısı = Çekirdek yükü

Bir elementin atom numarası ile nötron sayısının toplamına kütle numarası denir. Kütle numarası elementin sembolünün sol üst köşesine yazılır.

Na elementinin atom numarası 11 ve kütle numarası 23 tür. Tanecikler atomda şeklinde gösterilir.

Kütle Numarası = Proton sayısı+Nötron Sayısı

B. İYONLAR ATOMLARIN ELEKTRİK YÜKLÜ HALLERİDİR

Nötr bir atomda + yük sayısı, - yük sayısına eşittir. Atomdaki proton sayısı değişmeyeceğinden elektron sayısı değiştiğinde oluşan taneciğe iyon denir. İyonlarda elektron sayısı, proton sayısından farklıdır.

İyonlarda elektron sayısı, proton sayısından fazla ya da eksik olabilir. Çok ya da az olması tamamen elektron ile ilgilidir.

Elektron sayısı proton sayısından büyükse yani atom elektron almış ise, negatif yüklüdür bu iyonlara anyon adı verilir.

Elektron sayısı, proton sayısından küçükse yani atom elektron vermiş ise tanecik pozitif yüklüdür bu iyonlara katyon adı verilir.

Nötr atom Katyon Anyon

: Proton sayısı = Elektron sayısı : Proton sayısı > Elektron sayısı : Proton sayısı <>

Elektron Dağılımı

Elektronlar yörüngelerde bulunur. Her yörüngenin alacağı elektron sayısı sabittir.

1. yörünge = 2

2. yörünge = 8

elektron alabilir.

Atom numarası 5 olan elementin elektron dağılımını yapalım:

Elementin atom numarası 5 olduğundan nötr durumda 5 elektronu vardır. 5 elektronun 2 tanesi 1. yörüngede, kalan 3 tanesi 2. yörüngede bulunur.

C. BİR ELEMENTİN BİRDEN ÇOK İZOTOPU OLABİLİR

Bir elementin faklı nötron sayısına sahip atomlarına izotop atomlar denir. Aşağıdaki taneciklerde izotoplara örnek verilebilir.

Bir elementin nötr izotoplarının kimyasal özellikleri aynıdır, fiziksel özellikleri farklıdır.

D. ELEMENTLER KENDİ ARALARINDA SINIFLARA AYRILIR

Fiziksel bir takım özelliklere göre elementleri metal ve ametal olmak üzere ikiye ayırabiliriz. Günlük hayattan bildiğimiz genellikle katı olan demir, gümüş, altın gibi yüzeyleri parlak olan, tel ve levha haline getirilebilen elementlere metal denir. Metaller genelde doğada bulunurlar.

Genellikle gaz olan ve havada bulunan oksijen, hidrojen, azot gibi maddeler de ametaldir.

Ametaller tel ve levha haline getirilemezler, metaller gibi parlak değildirler ve yine erime ve kaynama noktaları yüksek değildir.

Metal ve ametallerin özelliklerini aşağıdaki şekilde maddeleştirebiliriz.

Metallerin özellikleri

1. Oda sıcaklığında genellikle katı haldedirler.

2. Katı halde elektrik akımını ve ısıyı çabuk ve iyi iletirler.

3. Cıva haricindekilerin tamamı katıdır.

4. Yüzeyleri parlak görünüşlüdür.

5. Esneme ve genleşme özelliklerinden dolayı tel ve levha haline getirilebilirler, çekiçle dövülebilirler.

6. Son yörüngelerinde 1, 2 ve 3 elektronları vardır.

7. Genellikle fazlalık olan elektronlarını verirler, bileşiklerinde pozitif değerlik alırlar.

Ametallerin Özellikleri

Ametaller toplam 10 tanedir. En çok kullanılanları karbon (C), azot (N), kükürt (S), klor (Cl), oksijen (O) ve hidrojen (H) dir.

Ametallerin Özellikleri,

1. Elektrik akımını iletmezler.

2. Oda sıcaklığında katı, sıvı ve gaz fazlarında olanları vardır.

3. Yüzeyleri mat görünüşlüdür.

4. Tel ve levha haline getirilemezler, dövülemezler, kırılgandırlar.

5. Kendi aralarında bileşik yaparlar.

6. Son yörüngelerinde 4, 5, 6 ve 7 elektronları vardır.

7. Bileşiklerinde pozitif ve negatif değerlik alırlar.

E. TÜM ELEMENTLER PERİYODİK ÇİZELGEDE GÖSTERİLİRLER

Periyodik tablo, elementlerin atom numaralarının yanyana dizilmesiyle elde edilmiştir. Böylece yan yana sıralanan elementlerden yatay sıralar ve alt ve alta gelen elementlerden düşey sutunlar ortaya çıkmıştır. Yatay sıralara periyot ve düşey sütunlara grup adı verilir.

Benzer özellik gösteren elementlerin aynı gruba denk gelmesine dikkat edilmiştir.

Periyodik Tablonun Özellikleri

1. Elementler atom numaralarına göre yan yana yazılmıştır. Periyot (satır) doldukça bir alt periyoda geçilir.

2. Bir grupta bulunan elementlerin son yörüngelerinde bulunan elektron sayısı eşit olduğundan kimyasal özellikleri benzerdir. Bazı grupların özel isimleri vardır.

1A grubu : Alkali metaller

2A grubu : Toprak alkali metaller

7A grubu : Halojenler

8A grubu : Soy gazlar

3. Periyodik tablonun 1. periyodun da 2 element vardır.

İlk element hidrojendir. Atom numarası 1 olan hidrojen 1A grubunda bulunur ama ametaldir.

4. Bir elementin kimyasal özelliği atom numarası ile değişir. Nötr atomlarda atom numarası elektron sayısına eşittir. Yani bir taneciğin kimyasal özelliği proton ve elektron sayısına bağlıdır. Son yörüngede bulunan elektronlar kimyasal özelliklerde etkilidir. Aynı grupta bulunan elementlerin kimyasal özellikleri benzerdir.

1A grubu : Her periyodun ilk elementi bulunur. Son yörüngelerinde 1 elektron vardır. Bileşik oluştururken son yörüngelerindeki bir elektronu vererek + 1 değerlik alırlar.

2A grubu : Son yörüngelerinde 2 elektron vardır. Bileşiklerinde + 2 değerlik alırlar.

7A grubu : Son yörüngelerinde 7 elektron vardır. Bileşiklerinde – 1 bazı bileşiklerinde + 7 değerlik alabilirler.

8A grubu : Son yörüngelerinde 8 elektron vardır. Son yörüngelerini 8 e tamamladıklarından bileşik yapmazlar.

Doğada atomik olarak gaz halinde bulunurlar.

Periyot ve Grup Bulma

Periyodik tablo elementlerin atom numaralarına göre düzenlenmiştir. Atom numarası bilinen elementin elektron dağılımı yapılarak periyot ve grubu bulunur.

Elektron dağılımında en büyük enerji seviyesi elementin periyotunu verir. En büyük enerji seviyesinde bulunan toplam elektron sayısı grubu verir.

Be elementi 2. Periyot 2A grubunda bulunur.

Alüminyum atomu 3. periyot 3A grubunda bulunur. Son yörüngesinde 3 elektronu olduğundan bileşik yaparken bunları verir ve + 3 değerlik alır.